سه شنبه 16 تیر 1394 | به روز شده: 21 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
سه شنبه 2 تیر 1388 - 23:07:13 | کد مطلب: 84125 چاپ

بررسی حقوقی بازداشت موقت

دیدگاه > ایران - گروه اجتماعی:
سوم تیر سومین روز از هفته قوه قضاییه است و مسئولان نیز به بازدید‌های خود از مراکز قضایی می‌رسند.

رئیس کمیسیون اجتماعی مجلس بعد از دیدار از زندان‌های رجایی‌شهر کرج و اوین از ایجاد کمیته مشترک بین مجلس با قوه قضاییه خبر داد.

سلیمان جعفرزاده دلیل تشکیل این کمیته را بررسی مشکلات زندانیان و کاهش آسیب‌های اجتماعی عنوان کرد و گفت: بسیاری از تهدیدها، آسیب‌ها و مشکلات اجتماعی را می‌توان به‌صورت عینی در زندان‌ها و به‌ویژه در بین زندانیانی که به دلایل گوناگون در زندان به‌سر ‌می‌برند، مشاهده کرد و آنها دلایل و مستندات محکمی برای پیدا کردن راهکارهای مقابله با تهدیدات اجتماعی هستند.

‌رئیس کمیسیون اجتماعی مجلس به فارس افزود: در بررسی از این زندان‌ها مشاهده کردیم تعدادی از زندانیان مدت زیادی است که در انتظار صدور حکم و رسیدگی به پرونده هستند که این انتظار گاهی به 4 سال هم کشیده شده بود و در این مدت این افراد در بازداشت موقت به سر می‌بردند.

این در حالی است که به اعتقاد حقوقدانان، بازداشت موقت یک اقدام امنیتی است که در موارد استثنا صادر می‌شود و مدت آن نباید بیشتر از میزان مجازات احتمالی جرم ارتکابی باشد.

دکتر محمدعلی نجفی توانا، استاد دانشگاه و جرم شناس در مورد بازداشت موقت گفت: بازداشت موقت، امروزه در اکثر کشورهای جهان یک اقدام تامینی استثنایی است؛ یعنی جز در موارد خاص نمی‌توان اشخاص را که متهم به ارتکاب جرم هستند، مورد توقیف احتیاطی قرار داد.

وی افزود: اکثر اسناد بین‌المللی ازجمله کنوانسیون حقوق مدنی و سیاسی و سایر استاندارد‌های بین‌المللی بازداشت موقت را به‌عنوان آخرین راه‌حل درخصوص مجرمین خطرناک پیشنهاد می‌کند. به‌دلیل اثرات منفی که بازداشت موقت در شخصیت حرفه‌ای و حیثیت خانوادگی و اجتماعی فرد می‌گذارد، امکان استفاده از آن‌را به حداقل موارد محدود کرده‌اند.

این حقوقدان درباره موارد صدور بازداشت موقت یادآور شد: قرار بازداشت موقت عمدتا برای جرایم جنایی درجه یک مانند قتل، تجاوز به عنف و جرایم سازمان یافته از جمله قاچاق مواد‌مخدر و انسان، آن هم برای مرتکبین رده بالا در نظر گرفته می‌شود.

اصولا امروز به جای قرار‌های کیفری کلاسیک و سنتی مانند بازداشت و وثیقه، قرارهای کنترل قضایی که بیشتر جنبه بازدارنده دارد مانند کار در مؤسسات کار عام‌المنفعه، جلوگیری از خروج از حوزه قضایی و... استفاده می‌شود.

دکتر محمدعلی نجفی توانا در مورد شرایط ایران گفت: در کشور ما از زمان حاکمیت قانون آیین دادرسی کشوری سابق تا به امروز بازداشت موقت به‌عنوان یک تدبیر تامینی پیش‌بینی شده است، ولی موارد آن در ماده 34 و 35 آیین دادرسی کیفری محدود به مواردی است که فرد متهم به ارتکاب جرایمی بسیار مهم مانند قتل و  اسید پاشی که مجازات‌های مهم نیز دارند شده باشد یا کلاهبردار‌های باسابقه که برای آنها نیز قرار بازداشت اجباری یا اختیاری پیش‌بینی شده است.

وی در مورد شرایط صدور قرار بازداشت موقت ادامه داد: صدور این قرارها طبق ماده 132 آیین دادرسی کیفری منوط و مشروط به این است که بیم فرار متهم یا از بین بردن دلایل، عدم‌دسترسی به متهم، تبانی با شهود وجود داشته باشد.

در ضمن زمانی که بتوان متهم را با سایر قرارهای تامین موظف به حضور در مواقع مقتضی کرد نیازی به صدور قرار تامین کیفری سنگین مانند بازداشت موقت وجود ندارد.

نجفی‌توانا با استناد به آرای برخی علمای حقوق در این باره گفت: برخی استادان حقوق معتقدند که وقتی امکان دسترسی به متهم وجود دارد صدور قرار تامین فاقد توجیهات قضایی است؛ زیرا هدف از قرار تامین کیفری ازجمله قرار بازداشت یا وثیقه، دسترسی به متهم و حضور او در موارد ضروری برای دادرسی و اجرای احکام است.

وی با تاکید بر اینکه استفاده افراطی از اینگونه قرارها دارای اثرات منفی عاطفی، اقتصادی، اجتماعی و بین‌المللی است تصریح کرد: استفاده افراطی از قرارها به‌ویژه از قرار بازداشت موقت غیرمنطبق با روح مصرح در قوانین کیفری است؛

چراکه اگر در جرایم کوچک مبادرت به صدور قرار بازداشت کنیم و سپس متهم پرونده تبرئه شود یا مجارات جرم بسیار خفیف و ناچیز باشد در آن صورت امکان جبران خسارات وارده بر فرد و جامعه غیرممکن خواهد بود.

این استاد جرم‌شناس در مورد شرایط کنونی جامعه گفت: ما بایستی در شرایط حاد و ملتهب مانند آنچه هم‌اکنون در کشور حاکم است با سعه‌صدر و انعطاف پذیری و با احترام به قانون و دوراندیشی قضایی با افرادی که آنها را متهم به ارتکاب جرم می‌دانیم، برخورد کنیم.

تحت هیچ شرایط و بهانه‌ای نمی‌توانیم تضمینات قانونی که رعایت آنها برای دادرسی عادلانه و منصفانه ضروری است نادیده بگیریم و بدین ترتیب امکان برابری حقوق دفاعی را از متهمان سلب کنیم.

محمدعلی نجفی توانا در مورد میزان و مدت بازداشت موقت تاکید کرد: نظر به ارتباط قرار بازداشت با ماهیت جرایم و مجازات مترتب بر آن، برای جرایم جنایی مانند قتل هر 4 ماه یک‌بار و جرایم جُنحه‌ای هر 2 ماه یک‌بار قرارها بایستی مجددا و مستند به دلایل صادر شود.

در ضمن هر یک ماه یک‌بار متهم می‌تواند تقاضای رفع بازداشت کند.

وی ادامه داد: گذشته از این موارد مکانیسم‌های دیگری پیش‌بینی شده است که براساس آن فرد می‌تواند به قرار بازداشت ظرف مدت 10 روز از تاریخ صدور قرار بازداشت به دادگاه کیفری عمومی اعتراض کند.

ضمن آنکه طبق بند «ن»، ماده 3 قانون احیای دادسراها مصوب سال 1381 تمام قرارها از جمله قرار بازداشت موقت بایستی با موافقت دادستان صورت گرفته و بعد از موافقت دادستان می‌تواند مورد اعتراض قرار گیرد.

این استاد جرم‌شناس گفت: مقنن در ماده 574 به بعد قانون مجازات اسلامی پیش‌بینی کرده است در مواردی که قرار بازداشت مجرمیت بر خلاف قانون صادر شده باشد، امکان رسیدگی کیفری پرونده و حتی تعقیب انتظامی و مدنی کسی که بدون دلیل مبادرت به توقیف افراد کرده است نیز وجود دارد.

نجفی توانا در مورد حداکثر مدت قرار بازداشت موقت بیان کرد: این زمان نباید بیشتر از حداقل مجازات قانونی جرم مورد انتصاب بالاتر برود.

وی یادآور شد: متأسفانه یک رویه غلط در برخی از محاکم قضایی رواج دارد که برای متهم به‌جای قرار بازداشت موقت، قرار وثیقه و کفالت صادر می‌کنند ولی از قبول آن سربازمی‌زنند و عملا فرد، زمانی را در بازداشت موقت به‌سر می‌برد.

این هم خلاف حقوق شهروندی و هم خلاف اسناد بین‌المللی حقوق بشر، قانون آیین دادرسی کیفری و قانون اساسی است.

انتخاب سردبیر

چالش باشگاه‌های بازیکن‌ساز با باشگاه‌های نظامی

بسیاری به این قانون معترض هستند؛ اینکه فوتبالیست حرفه‌ای برای گذراندن دوران خدمت سربازی‌اش به یک تیم نظامی که در لیگ برتر حضور دارد، بپیوندد.

شمشیربازان اعزامی به مسابقات قهرمانی جهان معرفی شدند

همشهری آنلاین: شش شمشیرباز در اسلحه‌های سابر، فلوره و اپه مردان در مسابقات قهرمانی جهان شرکت خواهند کرد.

بهره‌برداری از فاز یک نمایشگاه بین‌المللی شهر آفتاب در شهریور ۹۴

همشهری آنلاین: رئیس کمیسیون عمران و حمل و نقل شورای شهر تهران با اشاره به اینکه تا امروز ۷۰۰ میلیارد تومان برای ساخت فاز یک نمایشگاه بین‌المللی شهر آفتاب هزینه شده است، گفت: جهت اتمام این فاز، نیاز به ۲۰۰ میلیارد تومان اعتبار است و پیش‌بینی می‌شود تا شهریورماه به بهره‌برداری برسد.

از جنس نور

محمد مهدی معمار: حال و هوای این روز‌ها و شب‌ها جان می‌دهد برای دوستی بیشتر با کتابی که فصل بهارش رسیده است.

سرمقاله روزنامه‌های ۱۶ تیر

همشهری آنلاین: مذاکرات هسته‌ای، سخنان رئیس جمهوری در مراسم افطاری و ... از جمله موضوعاتی بودند که در ستون سرمقاله برخی از روزنامه‌های صبح سه شنبه-۱۶ تیر- جای گرفتند.

وزیران ۷ کشور آماده نشستی دیگر در کوبورگ

همشهری آنلاین: وزیرانی که به وین آمده‌اند، بتدریج به هتل کوبورگ می‌آیند تا نشستی دیگر را با تیم مذاکره کننده ایران برای تکمیل متن توافق و ضمائم و رفع اختلاف‌ها آغاز کنند.

ساخت باغ موزه قرآن متوقف شد

همشهری آنلاین: نایب رئیس شورای اسلامی شهر تهران گفت: ایرادها در طرح باغ موزه قرآن موجب شده است که اجرای این طرح متوقف شود.

در صورت ضرورت از سلاح هسته‌ای استفاده می‌کنیم

همشهری‌آنلاین: خواجه محمد آصف وزیر دفاع پاکستان هند را به آغاز جنگ نیابتی علیه پاکستان از طریق تروریسم متهم کرد و گفت استفاده از سلاح اتمی نیز یکی از گزینه‌هایمان است.

مسیر دانش هسته‌ای ایران منفعل نمی‌شود

همشهری آنلاین: معاون نماینده پیشین ایران در سازمان ملل متحد افزود: وجود یک سازمان منسجمی تحت عنوان R&Dاهمیتش از این جهت است که مسیر دانش هسته ای ایران منفعل نمی‌شود و این مسیر هم پای جهان به جلو پیش می‌رود.

گسترش تلاش‌های بین‌المللی ایران برای مقابله با پدیده ریزگردها

همشهری آنلاین: رییس مرکز امور بین‌الملل و کنوانسیون‌های سازمان حفاظت محیط زیست با تشریح تلاش‌های بین‌المللی این سازمان برای مقابله با پدیده ریزگردها گفت: پیگیری‌های ایران باعث شد مساله ریزگردها نه تنها در سطح منطقه بلکه در جامعه جهانی برای کشورهایی که با آن درگیر هستند، به طور جدی مطرح شود.

٢٧٦ میلیارد ریال به حساب «فرهنگیان بازنشسته» عضو صندوق ذخیره فرهنگیان واریز شد

همشهری آنلاین: بیش از ٢٧٦ میلیارد ریال به حساب فرهنگیانی که تا اول اردیبهشت ١٣٩٤ به افتخار بازنشستگی نائل آمدند، واریز شد و سود سال مالی منتهی به ٣١ شهریور ١٣٩٤ نیز پس از پایان سال مالی و تقسیم سود بین اعضا به آنها پرداخت می‌شود.

۷ ماده غذایی برای تأمین آهن گیاه‌خواران

همشهری آنلاین: متخصصان تغذیه می‌گویند: آهن موجود در غذاهای گوشتی بهتر جذب بدن می‌شود تا آهنی که در سبزیجات و غذاهای گیاهی هست. با وجود این گیاه‌خواران می‌توانند از سبزیجاتی خاص بهره برند و راه‌هایی به کار بندند تا آهن بهتر جذب بدن آن‌ها شود.

علی شهید حق و حقیقت

مریم مرتضوی: از همان روزها که پیغمبر اکرم(ص) از مقابله پیمان شکنان با حضرت امیرالمؤمنین(ع) در دوران بعد از رحلت خود خبر داد، معلوم بود تاب تحمل عدلش را ندارند و نمی‌توانند مقابل جوانمردی و شجاعتش ایستادگی کنند.

همیشه در هیأت باشید!

مهدی رنجبر: حتما برای شما هم پیش آمده است که دلتان بخواهد در هیأت خاصی حضور داشته باشید و از صحبت‌های سخنران محبوب و مداحی مداحان مورد علاقه خود بهره‌مند شوید.

کفاره‌ای که باید داد

اصغر اصغری: روزه گرفتن برای مسلمانان یکی از فرایض اصلی ‌ماه مبارک رمضان است اما اگر شخصی در شرایط خاص و به عمد روزه‌اش را افطار کند باید کفاره بدهد.

باوئرمان: بسکتبالیست‌های ایرانی تا سرحد توان می‌جنگند

دریک باوئرمان، سرمربی تیم ملی بسکتبال شد. پس از مدت‌ها بلاتکلیفی کادرفنی تیم ملی سرانجام مربی آلمانی هدایت این تیم را به‌عهده گرفت.

قائم‌مقامی به عنوان اول مشترک شطرنج آزاد جهانی در آمریکا رسید

همشهری آنلاین: استاد بزرگ احسان قائم مقامی به همران هفت استاد بزرگ دیگر دنیا عنوان اول مشترک را به دست آورد.