سه شنبه 25 شهریور 1393 | به روز شده: 8 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
سه شنبه 2 تیر 1388 - 23:07:13 | کد مطلب: 84125 چاپ

بررسی حقوقی بازداشت موقت

دیدگاه > ایران - گروه اجتماعی:
سوم تیر سومین روز از هفته قوه قضاییه است و مسئولان نیز به بازدید‌های خود از مراکز قضایی می‌رسند.

رئیس کمیسیون اجتماعی مجلس بعد از دیدار از زندان‌های رجایی‌شهر کرج و اوین از ایجاد کمیته مشترک بین مجلس با قوه قضاییه خبر داد.

سلیمان جعفرزاده دلیل تشکیل این کمیته را بررسی مشکلات زندانیان و کاهش آسیب‌های اجتماعی عنوان کرد و گفت: بسیاری از تهدیدها، آسیب‌ها و مشکلات اجتماعی را می‌توان به‌صورت عینی در زندان‌ها و به‌ویژه در بین زندانیانی که به دلایل گوناگون در زندان به‌سر ‌می‌برند، مشاهده کرد و آنها دلایل و مستندات محکمی برای پیدا کردن راهکارهای مقابله با تهدیدات اجتماعی هستند.

‌رئیس کمیسیون اجتماعی مجلس به فارس افزود: در بررسی از این زندان‌ها مشاهده کردیم تعدادی از زندانیان مدت زیادی است که در انتظار صدور حکم و رسیدگی به پرونده هستند که این انتظار گاهی به 4 سال هم کشیده شده بود و در این مدت این افراد در بازداشت موقت به سر می‌بردند.

این در حالی است که به اعتقاد حقوقدانان، بازداشت موقت یک اقدام امنیتی است که در موارد استثنا صادر می‌شود و مدت آن نباید بیشتر از میزان مجازات احتمالی جرم ارتکابی باشد.

دکتر محمدعلی نجفی توانا، استاد دانشگاه و جرم شناس در مورد بازداشت موقت گفت: بازداشت موقت، امروزه در اکثر کشورهای جهان یک اقدام تامینی استثنایی است؛ یعنی جز در موارد خاص نمی‌توان اشخاص را که متهم به ارتکاب جرم هستند، مورد توقیف احتیاطی قرار داد.

وی افزود: اکثر اسناد بین‌المللی ازجمله کنوانسیون حقوق مدنی و سیاسی و سایر استاندارد‌های بین‌المللی بازداشت موقت را به‌عنوان آخرین راه‌حل درخصوص مجرمین خطرناک پیشنهاد می‌کند. به‌دلیل اثرات منفی که بازداشت موقت در شخصیت حرفه‌ای و حیثیت خانوادگی و اجتماعی فرد می‌گذارد، امکان استفاده از آن‌را به حداقل موارد محدود کرده‌اند.

این حقوقدان درباره موارد صدور بازداشت موقت یادآور شد: قرار بازداشت موقت عمدتا برای جرایم جنایی درجه یک مانند قتل، تجاوز به عنف و جرایم سازمان یافته از جمله قاچاق مواد‌مخدر و انسان، آن هم برای مرتکبین رده بالا در نظر گرفته می‌شود.

اصولا امروز به جای قرار‌های کیفری کلاسیک و سنتی مانند بازداشت و وثیقه، قرارهای کنترل قضایی که بیشتر جنبه بازدارنده دارد مانند کار در مؤسسات کار عام‌المنفعه، جلوگیری از خروج از حوزه قضایی و... استفاده می‌شود.

دکتر محمدعلی نجفی توانا در مورد شرایط ایران گفت: در کشور ما از زمان حاکمیت قانون آیین دادرسی کشوری سابق تا به امروز بازداشت موقت به‌عنوان یک تدبیر تامینی پیش‌بینی شده است، ولی موارد آن در ماده 34 و 35 آیین دادرسی کیفری محدود به مواردی است که فرد متهم به ارتکاب جرایمی بسیار مهم مانند قتل و  اسید پاشی که مجازات‌های مهم نیز دارند شده باشد یا کلاهبردار‌های باسابقه که برای آنها نیز قرار بازداشت اجباری یا اختیاری پیش‌بینی شده است.

وی در مورد شرایط صدور قرار بازداشت موقت ادامه داد: صدور این قرارها طبق ماده 132 آیین دادرسی کیفری منوط و مشروط به این است که بیم فرار متهم یا از بین بردن دلایل، عدم‌دسترسی به متهم، تبانی با شهود وجود داشته باشد.

در ضمن زمانی که بتوان متهم را با سایر قرارهای تامین موظف به حضور در مواقع مقتضی کرد نیازی به صدور قرار تامین کیفری سنگین مانند بازداشت موقت وجود ندارد.

نجفی‌توانا با استناد به آرای برخی علمای حقوق در این باره گفت: برخی استادان حقوق معتقدند که وقتی امکان دسترسی به متهم وجود دارد صدور قرار تامین فاقد توجیهات قضایی است؛ زیرا هدف از قرار تامین کیفری ازجمله قرار بازداشت یا وثیقه، دسترسی به متهم و حضور او در موارد ضروری برای دادرسی و اجرای احکام است.

وی با تاکید بر اینکه استفاده افراطی از اینگونه قرارها دارای اثرات منفی عاطفی، اقتصادی، اجتماعی و بین‌المللی است تصریح کرد: استفاده افراطی از قرارها به‌ویژه از قرار بازداشت موقت غیرمنطبق با روح مصرح در قوانین کیفری است؛

چراکه اگر در جرایم کوچک مبادرت به صدور قرار بازداشت کنیم و سپس متهم پرونده تبرئه شود یا مجارات جرم بسیار خفیف و ناچیز باشد در آن صورت امکان جبران خسارات وارده بر فرد و جامعه غیرممکن خواهد بود.

این استاد جرم‌شناس در مورد شرایط کنونی جامعه گفت: ما بایستی در شرایط حاد و ملتهب مانند آنچه هم‌اکنون در کشور حاکم است با سعه‌صدر و انعطاف پذیری و با احترام به قانون و دوراندیشی قضایی با افرادی که آنها را متهم به ارتکاب جرم می‌دانیم، برخورد کنیم.

تحت هیچ شرایط و بهانه‌ای نمی‌توانیم تضمینات قانونی که رعایت آنها برای دادرسی عادلانه و منصفانه ضروری است نادیده بگیریم و بدین ترتیب امکان برابری حقوق دفاعی را از متهمان سلب کنیم.

محمدعلی نجفی توانا در مورد میزان و مدت بازداشت موقت تاکید کرد: نظر به ارتباط قرار بازداشت با ماهیت جرایم و مجازات مترتب بر آن، برای جرایم جنایی مانند قتل هر 4 ماه یک‌بار و جرایم جُنحه‌ای هر 2 ماه یک‌بار قرارها بایستی مجددا و مستند به دلایل صادر شود.

در ضمن هر یک ماه یک‌بار متهم می‌تواند تقاضای رفع بازداشت کند.

وی ادامه داد: گذشته از این موارد مکانیسم‌های دیگری پیش‌بینی شده است که براساس آن فرد می‌تواند به قرار بازداشت ظرف مدت 10 روز از تاریخ صدور قرار بازداشت به دادگاه کیفری عمومی اعتراض کند.

ضمن آنکه طبق بند «ن»، ماده 3 قانون احیای دادسراها مصوب سال 1381 تمام قرارها از جمله قرار بازداشت موقت بایستی با موافقت دادستان صورت گرفته و بعد از موافقت دادستان می‌تواند مورد اعتراض قرار گیرد.

این استاد جرم‌شناس گفت: مقنن در ماده 574 به بعد قانون مجازات اسلامی پیش‌بینی کرده است در مواردی که قرار بازداشت مجرمیت بر خلاف قانون صادر شده باشد، امکان رسیدگی کیفری پرونده و حتی تعقیب انتظامی و مدنی کسی که بدون دلیل مبادرت به توقیف افراد کرده است نیز وجود دارد.

نجفی توانا در مورد حداکثر مدت قرار بازداشت موقت بیان کرد: این زمان نباید بیشتر از حداقل مجازات قانونی جرم مورد انتصاب بالاتر برود.

وی یادآور شد: متأسفانه یک رویه غلط در برخی از محاکم قضایی رواج دارد که برای متهم به‌جای قرار بازداشت موقت، قرار وثیقه و کفالت صادر می‌کنند ولی از قبول آن سربازمی‌زنند و عملا فرد، زمانی را در بازداشت موقت به‌سر می‌برد.

این هم خلاف حقوق شهروندی و هم خلاف اسناد بین‌المللی حقوق بشر، قانون آیین دادرسی کیفری و قانون اساسی است.

انتخاب سردبیر

زمان خروج بانک‌ها از بنگاه‌داری؛ یک سال یا ۳سال؟

رضا کربلایی: چندی پیش یک فوریت طرحی در مجلس به تصویب رسید که براساس آن بانک‌ها باید ظرف یک سال تمام کارخانه‌ها و شرکت‌ها و بنگاه‌های زیرمجموعه خود را واگذار کنند، این در حالی است که پیش از این رئیس‌کل بانک مرکزی در اولتیماتومی از بانک‌ها خواسته بود تا ظرف ۳سال آینده از بنگاه‌داری خارج شوند و سقف تعیین شده درباره میزان سرمایه‌گذاری و مشارکت مستقیم بانک‌ها در بنگاه‌داری به میزان ۴۰درصد سرمایه پایه بانک‌ها را رعایت کنند.

شیوه‌نامه جدید ارزیابی کیفی خودروها در انتظار ابلاغ وزارت صنعت

با گذشت چند‌ماه از تدوین و ارائه طرح بازنگری در شیوه نامه ارزشیابی کیفی خودروهای داخلی، این طرح همچنان درانتظار تصویب و ابلاغ وزارت صنعت است.

تلاش برای معرفی جانشین پالم

علی ابراهیمی: با توقف استفاده از روغن پالم و هرگونه چربی گیاهی در همه محصولات لبنی تلاش برای جایگزینی چربی حیوانی در تولید این محصولات آغاز شده است.

استفاده از خمیرمرغ در تولید سوسیس و کالباس ممنوع شد

فتانه انفرادی: رئیس سازمان غذا و دارو از ممنوع‌شدن ورود خمیرمرغ به چرخه تولید سوسیس و کالباس در کشور خبر داد.

ظرفیت بالای تهران در تجلی آثاردفاع مقدس

صحن علنی شورای شهر تهران شاهد حضور رئیس بنیاد حفظ آثار و ارزش‌های دفاع مقدس و رئیس شورای مرکزی شهرهای قطر و هیأت همراه بود.

گشایش پنجمین جشنواره زنان و تولیدملی

جشنواره زنان و تولید ملی دیروز با حضور ۱۰۰شرکت تولید‌کننده شامل مراکز کار آفرینی کوثر و برندهای برتر، پنجمین دوره خود را در بوستان گفتگو آغاز کرد.

اصلاح الگوی کشت؛ راهکاری برای نجات سفره‌های زیرزمینی‌آب

رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست که به خراسان‌جنوبی سفر کرده است در جمع خبرنگاران گفت که تمام سازمان‌ها و دستگاه‌ها وظیفه دارند در راستای حفاظت از محیط‌زیست تلاش کنند و وزارت جهاد کشاورزی هم باید با اصلاح الگوی کشت ذخایر زیرزمینی آب را حفاظت کند.

غبارکسالت بر پیکرموزه‌ها

محمد باریکانی: موزه‌های ایران به چه کار مردم می‌آیند؟ به هیچ کار! این پاسخ، برآیند نشست مسئولان سازمان میراث فرهنگی است.

۶۱ جلد زندگینامه برای امپراتور

زندگینامه رسمی و ۱۲ هزار صفحه‌ای امپراتور ژاپن در دوران جنگ جهانی دوم پس از ۲۴ سال فعالیت و صرف ۲۵۰میلیون ین (۲میلیون و ۳۵۰هزار دلار) آماده انتشار شد.

دیدار صمیمانه امرودی با بازیگر پیشکسوت

معاون امور اجتماعی و فرهنگی شهردار تهران با حضور در منزل استاد جمشید مشایخی، از این بازیگر پیشکسوت تئاتر، سینما و تلویزیون عیادت و تقدیر کرد.

دریافت یارانه با شناسنامه افراد مرده

کسانی که با خرید شناسنامه‌ افراد مرده در استان گلستان، یارانه دریافت می‌کردند دستگیر شدند.

به هیچ عارضه یارما درد مند مباد

یکی از مهم‌ترین رویدادهای هفته اخیر برای اهالی فرهنگ و ادب و هنر، عیادت جمعی از هنرمندان از رهبر معظم انقلاب بود که روایت هر هنرمند از اظهار لطف رهبری و سخنان ایشان شیرینی خاص خود را داشت.

خودمختاری در شرق اوکراین در مقابل توافق همکاری با اروپا

اوکراین با تصویب اعطای امتیازهای ویژه برای خودمختاری هرچند محدود به مناطق شرقی و توافق جنجالی با اتحادیه اروپا روزی تاریخی را تجربه کرد تا شاید این کشور پس از ماه‌ها از بلاتکلیفی و ناآرامی نجات پیدا کند.

تغییر شکل بازی عربستان

عبدالله آلبوغبیش: چرخه نشست‌های پیاپی و منطقه‌ای بین‌المللی برای ائتلاف علیه گروه تروریستی داعش در حالی ۲ روز پیش در پاریس متوقف شد که برون داد رسانه‌ای آن، صرفا اعلام حمایت نظامی از عراق آشوب‌زده بود؛ موضعی که پیش از این مقام‌های غربی آن را در ضمن سفر به بغداد یا در پایتخت‌های خود اعلام کرده بودند.

ریزگردهای سمی گاوخونی در راه‌ پایتخت

عضو هیأت‌علمی دانشگاه صنعتی اصفهان با اعلام اینکه تالاب گاوخونی، کانون جدید ریزگردهای سمی است، به ایسنا گفت: تحقیقات نشان می‌دهد که عناصر فلزی سنگین همچون سرب، کادمیم و جیوه از طریق پساب صنایع وارد این تالاب شده است.

بازسازی ۲۲ عملیات دفاع مقدس

همشهری آنلاین: جانشین سازمان بسیج مستضعفین از بازسازی ۳۲ عملیات در ۳۱ استان طی هفته‌ دفاع‌مقدس خبر داد.

گسترش فرهنگ قرآنی نیازمند ایجاد انگیزه است؛ لزوم فراگیری زبان عربی

همشهری آنلاین: داور مسابقات بین‌المللی قرآن با اشاره به ضرورت ایجاد مشوق برای فعالان قرآنی، گفت: در بسیاری از ادیان افراد علاوه بر زبان ملی به زبان دینی خود نیز مسلط هستند بنابراین ما نیز برای پیشرفت در امور قرآنی باید به یادگیری زبان عربی اهتمام ورزیم.