چهارشنبه 30 مهر 1393 | به روز شده: 38 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
سه شنبه 2 تیر 1388 - 22:07:13 | کد مطلب: 84125 چاپ

بررسی حقوقی بازداشت موقت

دیدگاه > ایران - گروه اجتماعی:
سوم تیر سومین روز از هفته قوه قضاییه است و مسئولان نیز به بازدید‌های خود از مراکز قضایی می‌رسند.

رئیس کمیسیون اجتماعی مجلس بعد از دیدار از زندان‌های رجایی‌شهر کرج و اوین از ایجاد کمیته مشترک بین مجلس با قوه قضاییه خبر داد.

سلیمان جعفرزاده دلیل تشکیل این کمیته را بررسی مشکلات زندانیان و کاهش آسیب‌های اجتماعی عنوان کرد و گفت: بسیاری از تهدیدها، آسیب‌ها و مشکلات اجتماعی را می‌توان به‌صورت عینی در زندان‌ها و به‌ویژه در بین زندانیانی که به دلایل گوناگون در زندان به‌سر ‌می‌برند، مشاهده کرد و آنها دلایل و مستندات محکمی برای پیدا کردن راهکارهای مقابله با تهدیدات اجتماعی هستند.

‌رئیس کمیسیون اجتماعی مجلس به فارس افزود: در بررسی از این زندان‌ها مشاهده کردیم تعدادی از زندانیان مدت زیادی است که در انتظار صدور حکم و رسیدگی به پرونده هستند که این انتظار گاهی به 4 سال هم کشیده شده بود و در این مدت این افراد در بازداشت موقت به سر می‌بردند.

این در حالی است که به اعتقاد حقوقدانان، بازداشت موقت یک اقدام امنیتی است که در موارد استثنا صادر می‌شود و مدت آن نباید بیشتر از میزان مجازات احتمالی جرم ارتکابی باشد.

دکتر محمدعلی نجفی توانا، استاد دانشگاه و جرم شناس در مورد بازداشت موقت گفت: بازداشت موقت، امروزه در اکثر کشورهای جهان یک اقدام تامینی استثنایی است؛ یعنی جز در موارد خاص نمی‌توان اشخاص را که متهم به ارتکاب جرم هستند، مورد توقیف احتیاطی قرار داد.

وی افزود: اکثر اسناد بین‌المللی ازجمله کنوانسیون حقوق مدنی و سیاسی و سایر استاندارد‌های بین‌المللی بازداشت موقت را به‌عنوان آخرین راه‌حل درخصوص مجرمین خطرناک پیشنهاد می‌کند. به‌دلیل اثرات منفی که بازداشت موقت در شخصیت حرفه‌ای و حیثیت خانوادگی و اجتماعی فرد می‌گذارد، امکان استفاده از آن‌را به حداقل موارد محدود کرده‌اند.

این حقوقدان درباره موارد صدور بازداشت موقت یادآور شد: قرار بازداشت موقت عمدتا برای جرایم جنایی درجه یک مانند قتل، تجاوز به عنف و جرایم سازمان یافته از جمله قاچاق مواد‌مخدر و انسان، آن هم برای مرتکبین رده بالا در نظر گرفته می‌شود.

اصولا امروز به جای قرار‌های کیفری کلاسیک و سنتی مانند بازداشت و وثیقه، قرارهای کنترل قضایی که بیشتر جنبه بازدارنده دارد مانند کار در مؤسسات کار عام‌المنفعه، جلوگیری از خروج از حوزه قضایی و... استفاده می‌شود.

دکتر محمدعلی نجفی توانا در مورد شرایط ایران گفت: در کشور ما از زمان حاکمیت قانون آیین دادرسی کشوری سابق تا به امروز بازداشت موقت به‌عنوان یک تدبیر تامینی پیش‌بینی شده است، ولی موارد آن در ماده 34 و 35 آیین دادرسی کیفری محدود به مواردی است که فرد متهم به ارتکاب جرایمی بسیار مهم مانند قتل و  اسید پاشی که مجازات‌های مهم نیز دارند شده باشد یا کلاهبردار‌های باسابقه که برای آنها نیز قرار بازداشت اجباری یا اختیاری پیش‌بینی شده است.

وی در مورد شرایط صدور قرار بازداشت موقت ادامه داد: صدور این قرارها طبق ماده 132 آیین دادرسی کیفری منوط و مشروط به این است که بیم فرار متهم یا از بین بردن دلایل، عدم‌دسترسی به متهم، تبانی با شهود وجود داشته باشد.

در ضمن زمانی که بتوان متهم را با سایر قرارهای تامین موظف به حضور در مواقع مقتضی کرد نیازی به صدور قرار تامین کیفری سنگین مانند بازداشت موقت وجود ندارد.

نجفی‌توانا با استناد به آرای برخی علمای حقوق در این باره گفت: برخی استادان حقوق معتقدند که وقتی امکان دسترسی به متهم وجود دارد صدور قرار تامین فاقد توجیهات قضایی است؛ زیرا هدف از قرار تامین کیفری ازجمله قرار بازداشت یا وثیقه، دسترسی به متهم و حضور او در موارد ضروری برای دادرسی و اجرای احکام است.

وی با تاکید بر اینکه استفاده افراطی از اینگونه قرارها دارای اثرات منفی عاطفی، اقتصادی، اجتماعی و بین‌المللی است تصریح کرد: استفاده افراطی از قرارها به‌ویژه از قرار بازداشت موقت غیرمنطبق با روح مصرح در قوانین کیفری است؛

چراکه اگر در جرایم کوچک مبادرت به صدور قرار بازداشت کنیم و سپس متهم پرونده تبرئه شود یا مجارات جرم بسیار خفیف و ناچیز باشد در آن صورت امکان جبران خسارات وارده بر فرد و جامعه غیرممکن خواهد بود.

این استاد جرم‌شناس در مورد شرایط کنونی جامعه گفت: ما بایستی در شرایط حاد و ملتهب مانند آنچه هم‌اکنون در کشور حاکم است با سعه‌صدر و انعطاف پذیری و با احترام به قانون و دوراندیشی قضایی با افرادی که آنها را متهم به ارتکاب جرم می‌دانیم، برخورد کنیم.

تحت هیچ شرایط و بهانه‌ای نمی‌توانیم تضمینات قانونی که رعایت آنها برای دادرسی عادلانه و منصفانه ضروری است نادیده بگیریم و بدین ترتیب امکان برابری حقوق دفاعی را از متهمان سلب کنیم.

محمدعلی نجفی توانا در مورد میزان و مدت بازداشت موقت تاکید کرد: نظر به ارتباط قرار بازداشت با ماهیت جرایم و مجازات مترتب بر آن، برای جرایم جنایی مانند قتل هر 4 ماه یک‌بار و جرایم جُنحه‌ای هر 2 ماه یک‌بار قرارها بایستی مجددا و مستند به دلایل صادر شود.

در ضمن هر یک ماه یک‌بار متهم می‌تواند تقاضای رفع بازداشت کند.

وی ادامه داد: گذشته از این موارد مکانیسم‌های دیگری پیش‌بینی شده است که براساس آن فرد می‌تواند به قرار بازداشت ظرف مدت 10 روز از تاریخ صدور قرار بازداشت به دادگاه کیفری عمومی اعتراض کند.

ضمن آنکه طبق بند «ن»، ماده 3 قانون احیای دادسراها مصوب سال 1381 تمام قرارها از جمله قرار بازداشت موقت بایستی با موافقت دادستان صورت گرفته و بعد از موافقت دادستان می‌تواند مورد اعتراض قرار گیرد.

این استاد جرم‌شناس گفت: مقنن در ماده 574 به بعد قانون مجازات اسلامی پیش‌بینی کرده است در مواردی که قرار بازداشت مجرمیت بر خلاف قانون صادر شده باشد، امکان رسیدگی کیفری پرونده و حتی تعقیب انتظامی و مدنی کسی که بدون دلیل مبادرت به توقیف افراد کرده است نیز وجود دارد.

نجفی توانا در مورد حداکثر مدت قرار بازداشت موقت بیان کرد: این زمان نباید بیشتر از حداقل مجازات قانونی جرم مورد انتصاب بالاتر برود.

وی یادآور شد: متأسفانه یک رویه غلط در برخی از محاکم قضایی رواج دارد که برای متهم به‌جای قرار بازداشت موقت، قرار وثیقه و کفالت صادر می‌کنند ولی از قبول آن سربازمی‌زنند و عملا فرد، زمانی را در بازداشت موقت به‌سر می‌برد.

این هم خلاف حقوق شهروندی و هم خلاف اسناد بین‌المللی حقوق بشر، قانون آیین دادرسی کیفری و قانون اساسی است.

انتخاب سردبیر

خانه پدری آیت‌الله مهدوی کنی به خانه مفاخر تبدیل می‌شود

جلسه علنی شورای اسلامی شهر تهران با پیام تسلیت مهدی چمران بابت درگذشت عالم ربانی آیت‌الله مهدوی کنی آغاز شد.

حبس برای کوتاه نکردن چمن‌ حیاط

تنسی>‌ زن آمریکایی به‌خاطر کوتاه‌نکردن چمن‌ها و هرس نکردن درخت‌های حیاط خانه‌اش سرانجام زندانی شد.

کشمکش بر سر کیفیت بنزین

علیرضا سلطانی: در هیاهوی اختلاف‌نظرها و مجادلات داخلی پیرامون برخی مسائل و موضوعات اساسی کشور که این روزها بازار آن داغ است، موضوعی دیده می‌شود که محل اختلاف قرار گرفتن آن به لحاظ ارتباط مستقیم آن با سلامت شهروندان، جای تعجب بسیار دارد.

رشد ۵۵۸ واحدی شاخص بورس

شاخص کل بورس تهران در مبادلات ۵۵۸ واحد افزایش یافت و به ۷۴ هزارو ۱۰۹ واحد رسید.

جزئیات تازه از لایحه دولت برای آزادسازی سهام عدالت

پرونده سهام عدالت هر روز پیچیده‌تر می‌شود اما با وجود وعده‌های دولت هنوز لایحه سهام عدالت آماده نیست.

چطور از زندان خشم رهایی یابیم؟

همشهری آنلاین: اگر به سادگی از کوره در می‌روید، فریاد می‌کشید و در مواجهه با مسائل ساده از کنترل خارج می‌شوید نیازمند راهکارهایی برای رهایی از زندان خشم هستید.

گرافیتی برای بی‌خانمان‌ها

لس‌آنجلس> هنرمندی برای جلب توجه مردم و مقامات به زندگی بی‌خانمان‌ها رویاها و علاقه‌مندی‌های آنها را در قالب گرافیتی روی دیوار محل اقامت آنها کشید.

دست‌مصنوعی با حس لامسه

اوهـــایـو> پژوهشــگر‌های دانشگاه کیس، دستی ‌مصنوعی ساخته‌اند که به فرد کم‌توان جسمی این امکان را می‌دهد که جدای از گرفتن اجسام، میزان زبری و نرمی آنها را لمس کند.

اسکیت‌بورد هاوربوردی بدون چرخ

پاریـــــس> دانشمنـــــدان اولین اسکیت‌بورد هاوربورد (معلق در هوا) را ساختند.

۷ میلیون و ۸۶۲ هزار نفر مشمول بسته حمایت غذایی شدند

با ابلاغ مصوبه دولت به دستگاه‌های اجرایی ذیربط تعداد مشمولان طرح دوم بسته حمایت غذایی به ۷ میلیون و ۸۶۲ هزار و ۳۹۱ نفر رسید.

انتقاد آبی وزارت جهادکشاورزی از وزارت نیرو

معاون برنامه‌ریزی و اقتصادی وزیر جهادکشاورزی با انتقاد از آمارهای وزارت نیرو در مورد میزان مصرف آب در این بخش، آمارهای غلط ارائه‌شده توسط این وزارتخانه در مورد میزان مصرف آب کشاورزی را بی‌پایه و اساس دانست و این آمار را موجب گمراهی سیاست‌های کشاورزی و اقتصادی قلمداد کرد.

واکنش مرکز آمار به تردید درباره نرخ بیکاری

رئیس مرکز آمار ایران به انتقادها و تردیدها درباره نرخ بیکاری ۹.۵ درصدی واکنش نشان داد و گفت: نباید مراکز آمار ایران را وارد مناظره کنیم و نباید آن را سیاسی کنیم، زیرا این مرکز به هیچ حزبی تعلق ندارد و متعلق به نظام است.

قیمت گاز، زمستـانی شد

محاسبه قیمت گاز برای اقلیم‌های خیلی سرد و سرد کشور از ابتدای آبان‌ماه و قیمت در اقلیم معتدل و گرم هم از ۱۶آبان تغییر می‌کند و مردم باید با مصرف درست گاز، از افزایش گازبهای مصرفی خود جلوگیری کنند.

یک دهه روابط عراق جدید با همسایگانش

عبدالله آلبوغبیش : روابط عراق با همسایگانش دست‌کم در ۱۰سال اخیر با افت و خیزها و فراز و نشیب‌های فراوانی مواجه بوده است.

سیل، مردم ۷ استان را غافلگیر کرد

بارش باران و برف که از روز یکشنبه در نقاط مختلف کشور آغاز شده، در ۷استان آنقدر شدید بود که باعث جاری شدن سیلاب و وارد آمدن خسارات به شهرها و روستاها شد.

ورود یک ستاره دنباله‌دار جدید به منظومه خورشیدی

همشهری آنلاین: ستاره دنباله دار سایدینگ اسپرینگ (Siding Spring) یکشنبه شب، ۱۹ اکتبر ۲۰۱۴ از ۱۳۸ هزار کیلومتری مریخ گذشت. این فاصله کمتر از نصف فاصله زمین تا ماه است.